Ogród: najmniejsza część świata

Ogród

Tekst i zdjęcia : Lena Bloor (Borde Hill Garden w hrabstwie West Sussex)

Ogród jest najmniejszą częścią świata i całością świata. Ogród, poczynając od najgłębszej starożytności, stanowi rodzaj szczęśliwej, uniwersalizującej heterotopii.* (M. Foucault)

U źródeł europejskiego pojęcia-wyobrażenia ogrodu leżą dwa wielkie mity: Edenu i ogrodu Hesperyd. Topos ogrodu wykorzystuje również całą mitologiczną tradycję Krainy Zmarłych, a także różnorodne tradycje inicjacyjne i utopijne.

Z punktu widzenia topologii ogród jest przestrzenią wyjątkową, odosobnioną i odgrodzoną. Ogród – jak pusta luka – domaga się wypełnienia i domknięcia. Będąc gdzieś w połowie drogi między dwoma “zagrożeniami”, jakimi są z jednej strony natura, a z drugiej strony społeczeństwo, jest terytorium niezwykłym, innym niż wszystkie.

Nie jest on ani pośrednikiem między jednym i drugim, ani Naturą w miniaturze zredukowaną do ludzkich potrzeb i skali. To przez oddzielenie się od niej ogród staje się autonomicznym bytem z własną sieci symbolicznych powiązań.

Ogród

Ogród jako punkt przecięcia często wykluczających się wzajemnie danych, w połowie drogi między naturą i kulturą, życiem i śmiercią, będąc raz dziełem Boga, a raz demona, jest także przestrzenią niestabilną, niestałą i podlegającą wahaniom, a jednocześnie zdolną do nieustannych zmian kierunku i wyglądu. Nic dziwnego więc, że na przestrzeni dziejów bywał także metaforą ludzkiego bytu.

Ogrodnictwo wciąż jest jednym ze sposobem oswajania natury, a sam ogród od zawsze stanowi przedmiot twórczych wyobrażeń, pozostając jednocześnie wyrazem głębokiej zadumy nad relacją łączącą człowieka ze światem.

Ogród

Ogród to jedna z tych form, które poruszają się wzdłuż osi historii niczym planety po nieboskłonie; jest on – w dosłownym tego słowa znaczeniu – inskrypcją, równie precyzyjną jak magiczny rysunek, jaką odrysowuje na powierzchni ziemskiego globu praca na roli. Uprawa ogrodu jest jak walka wręcz ze zbuntowaną, stawiającą opór glebą, której celem jest, by te ziemię ujarzmić, zapłodnić, a być może także zniewolić.

Ogród

Każdy założony i pielęgnowany ogród zakreśla terytorium o pewnych mniej lub bardziej zdefiniowanych granicach – terytorium będące obszarem zastrzeżonym i zamkniętym, w którym i dzięki któremu człowiekowi udaje się pojąć i okiełznać prawa i zasady wszechświata. Pojęcie ogrodu jako przestrzeni o określonych, zamkniętych granicach staje się wiec jasne i wytłumaczalne jedynie w kontekście jego umiejscowienia i funkcjonowania terytorialnego, środowiskowego, a nawet kosmicznego. Ogród istnieje wiec wyłącznie dzięki swoim granicom, tym dosłownym i metaforycznym, które musi jednak nieustannie przekraczać.

Ogród

Ogród: ten ziemski i ten mitologiczny, wyróżnia się od reszty dzieła Stworzenia poprzez swoją głęboką, esencjonalną odmienność. Jak wtedy, gdy pragnie konkurować z Naturą, próbując wiernie odtwarzać jej dzieła, by osiągnąć podobną jej doskonałość lub by powrócić do pierwotnego stanu zgody ze światem.

Lub gdy pragnie przeciwstawić się ziemskiej niedoskonałości i walczyć z kaprysami przemijającego czasu, mając do wyboru z jednej strony: rustykalną prostotę pracy na roli, a z drugiej – jej przeciwieństwo – przepych i majestat formy, stworzonej rękami człowieka, wysublimowaną i piękną ekspresję artystycznej woli.

A priori, miejsce to ujawnia bogactwo swoich intencji i form i swój własny zasadniczy element utopii.

Ogród

Historia ogrodów odwołuje się wprost do historii ludzkości. Jak w zwierciadle odbijają się w niej zwyczaje, kultura, wiedza, utopie, kaprysy i mody. Średniowieczny, barokowy, krajobrazowy czy warzywny – w pewnym sensie ogród od zawsze pełni funkcję poetycką czy imaginacyjną w kontekście sztucznie zorganizowanej i uporządkowanej natury. Rośliny, drzewa i ukształtowanie terenu są niczym nuty melodii równie delikatnej, wrażliwej i kruchej, jak wrażliwy i kruchy może być jej twórca.

Ogród

Ogród jest symbolem pewnej uniwersalnej świętości. Wszystkie tradycje czyniły z niego przestrzeń mądrości i szczęścia. Niemalże wszystkie wierzyły też, że jest to miejsce gościnne, sprzyjające refleksji i dające pokarm dla ciała i duszy. Ogród jako łącznik między Ziemią a Niebem, a także symbol płodności, obecny jest w wielu mitach i religiach. Jako dzieło bogów lub człowieka symbolizuje chaos przeobrażony w bezpieczny azyl i schronienie, błogosławioną oazę spokoju stworzoną po to, by móc tam odpocząć i oddać się szczęściu.

Ogród

Jako miejsce sprzyjające idei duchowego wycofania, odnowy i kontemplacji ogrody mistyczne uosabiają spokój, trud działania, szczodrość, cierpliwość i stałość; to w nich odbija się piękno świata, to tu człowiek godzi się ze swoja kondycją.

W ogrodzie, na przemian pieszczonym przez wiatr, nawadnianym przez deszcz i poniewieranym przez słońce, wszystko przeistacza się i zmienia.

Wszystko ulega przemianom, ale nic nie umiera.

Ogród daje bowiem wrażenie trwałości i wieczności.

Ogród

Ten, kto pielęgnuje swój ogród, doskonale o tym wie: nie trzeba ani praktykować religii ani nawet być wierzącym, by doświadczać tego uczucia spełnienia i pokory wobec dzieł natury, czy też by obcować z siłą, która nas przerasta, i by zrozumieć, że nasz wszechświat nie ogranicza się do tego, co widzą nasze oczy. Dlatego też duchowa natura ogrodu od kilku tysiącleci obecna jest w literaturze jako niezmienny i uniwersalny symbol. Ogród pozostaje odzwierciedleniem relacji między człowiekiem, naturą, kosmosem i Bogiem. Ogród jest także obrazem uniwersum: lepszego i uporządkowanego świata.

Ogród

Ogród

zBLOGowani.pl
zBLOGowani.pl